Bakım Vermenin Görünmeyen Yüzü: Zihinsel Yükü Anlamak 

Bir çocuğun tedavi sürecinde bakım vermek, yalnızca günlük ihtiyaçlarını karşılamaktan ibaret değildir. Sağlık ekibinin paylaştığı bilgileri takip etmek, önemli tarihleri hatırlamak, çocuğun değişen ihtiyaçlarını fark etmek ve gündelik yaşamı buna göre yeniden düzenlemek de bakım sürecinin bir parçasıdır. Üstelik bütün bunlar devam ederken ev yaşamına ve ailenin diğer ihtiyaçlarına ilişkin sorumluluklar da sürmektedir. 

İhtiyaçları önceden fark etme, bir sonraki adımı planlama, karar verme ve yapılanları takip etme gibi çoğu zaman görünmeyen bu emek, literatürde “zihinsel yük” veya “bilişsel emek” kavramlarıyla ele alınmaktadır (Daminger, 2019). Bu kavram, doğrudan çocukluk çağı kanserine özgü olmamakla birlikte, bakım verenin yalnızca yaptığı işleri değil, bu işlerin planlanmasını ve devamlılığını da zihninde taşıdığını anlamaya yardımcı olmaktadır. 

Bakım vermenin görünmeyen tarafı 

Çocukluk çağı kanserinin tedavisi, çocuğun bireysel ihtiyaçlarına ve tedavi planına göre değişen birçok bakım sorumluluğunu beraberinde getirirken bakım verenin mevcut sorumlulukları da devam eder. Bakım veren; tedavi sürecine eşlik etmenin yanı sıra ev düzenini sürdürmeye, ekonomik gereklilikleri karşılamaya, aile içi iletişimi korumaya ve varsa diğer çocukların ihtiyaçlarını gözetmeye çalışabilir. Özellikle hastanede geçirilen dönemlerde, diğer sorumluluklarına yeterince zaman ayıramadığını düşünerek hangi ihtiyaca yönelse başka bir alanı ihmal ediyormuş gibi hissedebilir. Ancak bu durum çoğu zaman bakım verenin yetersizliğinden değil, sınırlı zaman ve enerji içerisinde karşılanması gereken ihtiyaçların artmasından kaynaklanır. 

“Önce çocuğum iyi olsun…” 

Tedavi sürecinde bakım verenin dikkatini çocuğun ihtiyaçlarına yöneltmesi anlaşılırdır. Ancak “Önce çocuğum iyi olsun, ben sonra iyi olurum” düşüncesi, kişinin kendi yorgunluğunu, bedensel ihtiyaçlarını ve duygularını uzun süre geri plana bırakmasına neden olabilir. Çocuğu kanser tedavisi gören ebeveynlerle yürütülen çalışmalar da bu süreçte yaşanabilecek psikolojik zorlanmanın göz önünde bulundurulması gerektiğine işaret etmektedir (Tan ve ark., 2021). 

Uçak yolculuklarında acil bir durumda oksijen maskesinin önce yetişkin tarafından takılması, çocuğa güvenli biçimde yardımcı olabilme kapasitesini korumaya yöneliktir. Benzer şekilde bakım verenin kendi ihtiyaçlarını fark etmesi ve destek kabul etmesi de çocuğa sunduğu bakımdan uzaklaşması anlamına gelmez. Bununla birlikte bakım verenin iyi oluşu, yerine getirilmesi gereken yeni bir görev olarak değil; kendisinin de zorlanabileceğinin ve desteğe ihtiyaç duyabileceğinin kabulü olarak değerlendirilmelidir. 

Her şeyi akılda tutmaya çalışmak 

Takip edilmesi gereken bilgilerin ve sorumlulukların artması; odaklanmayı, karar vermeyi ve bazı ayrıntıları hatırlamayı güçleştirebilir. Böyle zamanlarda yaşanan bir aksaklık, bakım verende “Daha dikkatli olmalıydım” veya “Bunu nasıl unuttum?” gibi suçlayıcı düşünceler oluşturabilir. Ancak bir ayrıntının gözden kaçması, çocuğa gösterilen özenin az olduğu anlamına gelmez; zihinsel kapasitenin uzun süredir birçok sorumlulukla zorlandığını gösterebilir. 

Bakım sürecini kolaylaştırabilecek destekler 

Bakım verme sürecindeki planlama ve takip sorumlulukları yalnızca kişisel çabayla yönetilmek zorunda değildir. Sorumlulukların paylaşılması ve sosyal destek kaynaklarından yararlanılması da bu sürecin önemli parçalarıdır. Bununla birlikte gündelik yaşamda yapılabilecek bazı düzenlemeler, sürekli hatırlama ve takip etme gerekliliğini azaltabilir. 

Bilgileri zihnin dışına taşımak 

Önemli tarihleri tek bir takvimde toplamak, telefon hatırlatıcılarından yararlanmak ve gerekli notları önceden hazırlamak, tüm bilgileri hafızada tutma zorunluluğunu azaltabilir. Bu yöntemler, yoğun bir süreci daha düzenli ve sürdürülebilir biçimde yönetmeye yardımcı olan araçlardır. 

Sorumlulukları paylaşmak 

Bir görevin başka biri tarafından yerine getirilmesi, sorumluluğun bütün yönleriyle paylaşıldığı anlamına gelmeyebilir. Planlama, hatırlatma ve takip etme bakım verende kaldığında görünmeyen emek devam eder. Bu nedenle mümkün olduğunda bir görevin yalnızca yerine getirilmesinin değil, planlanmasının ve takibinin de paylaşılması önemlidir. İhtiyaç duyulan desteğin açık ve somut biçimde ifade edilmesi de sorumlulukların paylaşılmasını kolaylaştırabilir. 

Ulaşılabilir beklentiler belirlemek 

Tedavi sürecinde bütün sorumlulukları aynı anda ve eksiksiz biçimde sürdürmek her zaman mümkün olmayabilir. Bazı işlerin ertelenmesi, sadeleştirilmesi veya öncelik sırasının değiştirilmesi, bakım verenin ilgisiz ya da yetersiz olduğu anlamına gelmez. Aksine, sınırlı zamanın ve enerjinin o anda öncelikli olan ihtiyaçlara yöneltilmesine yardımcı olabilir. 

Bakım verenin kendi sınırlarını fark etmesi ve ihtiyaç duyduğunda destek istemesi, bakım sürecinin doğal bir parçasıdır. Yardım istemek bir yetersizlik göstergesi değil, mevcut destek kaynaklarından yararlanmanın bir yoludur. 

Zorlanmanın uzun sürmesi, yoğunlaşması veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi durumunda psikolojik destek değerlendirilebilir. Aileler, ihtiyaç duymaları hâlinde KAÇUV Psikoloji Birimiyle iletişime geçerek sunulan psikolojik destek çalışmaları hakkında bilgi alabilirler. 

Kaynakça 

Daminger, A. (2019). The cognitive dimension of household labor. American Sociological Review, 84(4), 609–633. https://doi.org/10.1177/0003122419859007 

Tan, X. W. I., Mordiffi, S. Z., Lopez, V., & Leong, K. (2021). Psychological distress in parents of children with cancer: A descriptive correlational study. Asia-Pacific Journal of Oncology Nursing, 8(1), 94–102. https://doi.org/10.4103/apjon.apjon_46_20